انواع هندپیس دندانپزشکی چیست؟ + جدول مقایسه

هندپیس دندانپزشکی یکی از اصلی‌ترین ابزارهای چرخشی در مطب و کلینیک دندانپزشکی است که برای تراش دندان، برداشتن پوسیدگی، پالیش ترمیم‌ها، آماده‌سازی روکش، درمان ریشه، جراحی و جرم‌گیری استفاده می‌شود. انواع هندپیس دندانپزشکی شامل توربین سرعت بالا، آنگل یا هندپیس کم‌سرعت، هندپیس مستقیم، هندپیس برقی افزاینده سرعت، هندپیس اندو، هندپیس جراحی و ایمپلنت و هندپیس اولتراسونیک جرم‌گیری هستند. تفاوت اصلی این ابزارها در سرعت چرخش، گشتاور، نوع اتصال، کاربرد درمانی، سیستم خنک‌کننده و نوع فرز یا سری قابل استفاده است؛ بنابراین انتخاب هندپیس مناسب باید بر اساس نوع درمان، میزان دقت مورد نیاز، دسترسی داخل دهان و استانداردهای نگهداری و استریل انجام شود.

انواع هندپیس دندانپزشکی

برای انتخاب صحیح هندپیس، بهتر است انواع آن را از نظر سرعت، گشتاور، کاربرد و نوع درمان با هم مقایسه کنیم. هر هندپیس برای یک هدف خاص طراحی شده و استفاده اشتباه از آن می‌تواند باعث کاهش دقت درمان، افزایش استهلاک دستگاه و حتی آسیب به بافت دندان شود.

تفاوت توربین و آنگل دندانپزشکی

توربین و آنگل هر دو از ابزارهای پرکاربرد دندانپزشکی هستند، اما عملکرد یکسانی ندارند. توربین با فشار هوا کار می‌کند و سرعت بسیار بالایی دارد؛ به همین دلیل برای تراش سریع مینا، برداشتن پوسیدگی‌های وسیع، آماده‌سازی روکش و حذف ترمیم‌های قدیمی استفاده می‌شود. در مقابل، آنگل معمولاً به ایرموتور یا میکروموتور متصل می‌شود، سرعت پایین‌تری دارد اما گشتاور آن بیشتر است. به همین دلیل زمانی که دندانپزشک به کنترل بیشتر، پالیش، پرداخت یا برداشت پوسیدگی با دقت بالاتر نیاز دارد، آنگل انتخاب مناسب‌تری است.

هندپیس مستقیم چیست؟

هندپیس مستقیم ابزاری است که محور فرز و بدنه آن تقریباً در یک راستا قرار دارد. این نوع هندپیس بیشتر در کارهای خارج دهان، تنظیم پروتز، لابراتوار، برش و پرداخت آکریل یا فلز و بعضی مراحل جراحی کاربرد دارد. مزیت اصلی هندپیس مستقیم، سادگی ساختار، پایداری بالا و انتقال مناسب نیرو است؛ اما به دلیل شکل مستقیم، دسترسی آن به بعضی نواحی داخل دهان محدودتر از آنگل است.

هندپیس برقی یا افزاینده سرعت

هندپیس برقی با میکروموتور الکتریکی کار می‌کند و معمولاً سرعت و گشتاور یکنواخت‌تری نسبت به سیستم‌های هوایی ارائه می‌دهد. در مدل‌های افزاینده سرعت، نسبت دنده‌هایی مانند ۱:۵ باعث می‌شود سرعت خروجی افزایش پیدا کند و ابزار برای برش دقیق، تراش روکش، آماده‌سازی حفره و درمان‌هایی که به قدرت پایدار نیاز دارند مناسب باشد. مزیت مهم هندپیس برقی این است که در هنگام تماس با دندان یا مواد سخت، افت سرعت کمتری دارد و برش یکنواخت‌تری ایجاد می‌کند.

انواع هندپیس دندانپزشکی با سرعت بالا

توربین ها را هم در انواع هندپیس دندانپزشکی قرار می دهند. آنها سرعت بالا و گشتاور کمی دارند. پروانه با فشار هوای متراکم می چرخد که چرخش سر توربین را به دنبال دارد. از آنها برای از بین بردن پوسیدگی دندان ها در زمان کم استفاده می شود. مکانیسم این موتورها شامل قدرت، خنک کنندگی و روشنایی می شود. نیروی توربین ها از هوای فشرده ای ایجاد می شود که از مرکز ابزار می گذرد و سپس در یک آسیاب بادی در جلوی قطعه دستگاه می چرخد. مرکز این آسیاب بادی با محفظه یاتاقان پوشیده شده است و یک میله اصطکاک را به شکل محکم و مرکزی در درون آن حفظ می کند.

اصطکاک با تولید گرمای قابل توجهی در این دستگاه ایجاد می شود و به همین دلیل قطعات خنک کننده در آن اهمیت زیادی دارند. در انواع هندپیس دندانپزشکی قدیمی از لامپ های هالوژن و میله های فیبر نوری استفاده می شود. ولی نور آنها بدون مشکل نبود که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• این لامپ ها در گذر زمان از کار می افتادند.
• هزینه های بالایی صرف جایگزین کردن لامپ ها می شد.
• میله های فیبر نوری با ریزش و خرابی در اثر تکرار اتوکلاو خراب می شدند.

به این دلایل در ابزارهای جدی از نور LED استفاده می شود که هم عمر طولانی تری دارند، هم حرارت آنها کمتر است و تشدید نور آنها نیز حداقل است.

هندپیس اندو

هندپیس اندو برای درمان ریشه و آماده‌سازی کانال دندان استفاده می‌شود. این نوع هندپیس معمولاً سرعت پایین و کنترل‌شده دارد و در برخی مدل‌ها امکان تنظیم تورک، حرکت چرخشی یا رفت‌وبرگشتی و اتصال به اپکس لوکیتور وجود دارد. کنترل تورک در هندپیس اندو اهمیت زیادی دارد، زیرا فشار بیش از حد می‌تواند باعث شکست فایل داخل کانال شود.

انواع هندپیس دندانپزشکی سرعت آهسته

انواع هندپیس دندانپزشکی سرعت آهسته همان طور که از نامشان پیدا است با سرعت کمتری کار می کنند. این هندپیس ها دارای ایرموتور هستند و آنها را برای رفع پوسیدگی دندان ها، ترمیم و صیقل دادن مینا به کار می برند. برای زمانی که به سرعت زیادی نیاز نباشد، هندپیس های کاهش سرعت گزینه های مناسبی به شمار می روند. از این نوع برای آماده کردن کانال اندودنتیک و ایمپلنت و تنظیمات آن استفاده می کنند.

انواع هندپیس دندانپزشکی اولتراسونیک یا جرم گیری

اولتراسونیک یا جرم گیری از انواع هندپیس دندانپزشکی است که جریان الکتریکی با فرکانس بالا را به ارتعاشات و ضربه های مکانیکی بدل می کند. در اثر آن لرزش های کم ولی با سرعت بالا به وجود می آورد که می تواند ذرات جرم دندان را در هم بشکند و از سطح دندان جدا کند. در این نوع برای پایین آوردن حرارت ناشی از اصطکاک میان سر ابزار و دندان از آب استفاده می شود.

هندپیس جراحی و ایمپلنت

هندپیس‌های جراحی و ایمپلنت برای شرایطی طراحی شده‌اند که دندانپزشک یا جراح به قدرت بیشتر، کنترل دقیق‌تر و سیستم خنک‌کنندگی مطمئن نیاز دارد. در جراحی دهان، برش استخوان، خارج کردن دندان نهفته، همی‌سکشن و آماده‌سازی محل ایمپلنت، استفاده از هندپیس معمولی توصیه نمی‌شود. هندپیس‌های ایمپلنت معمولاً نسبت دنده کاهنده مانند ۲۰:۱ دارند تا سرعت کاهش پیدا کند و گشتاور افزایش یابد. این ویژگی باعث می‌شود جراح بتواند با کنترل بیشتر و حرارت کمتر، محل کاشت ایمپلنت را آماده کند.

هندپیس چیست و چه کاربردی دارد؟

پیش از این که با انواع هندپیس دندانپزشکی آشنا شوید، ابتدا باید این وسیله را بهتر بشناسید و کاربردهای آن را بدانید. از هندپیس برای درمان پوسیدگی دندان، تغییر پروتز و همچنین صیقل دادن مینا به کار برده می شود. این ابزار دستگاه مکانیکی ساده ای است که با کاربرد اجزای درونی مکانیکی نیروی چرخش شروع می شود. هندپیس به واسطه موتورش قدرت لازم برای برش دندان ها را داراست.

انواع آن بر طبق کارکرد مورد نیاز که دندان پزشک آن را تعیین می کند، متفاوت است. یکی از مهم ترین عللی که موجب بهبود دید، دقت و موفقیت کارکرد این دستگاه می شود، منبع نور مستقیم و سیستم آب خنک کننده در قطعات آن است. برای این که دندان پزشک بتواند دندان پوسیده را ترمیم کند باید ابتدا آن را خالی کند تا بتواند آن را با مواد مخصوص پر کند. کار خالی کردن دندان با این دستگاه انجام می شود. آنگل و انواع هندپیس دندانپزشکی تقریباً یک ساختمان دارند و به تنهایی قابل استفاده نیستند.

آنها روی ایرموتور یا میکروموتور بسته می شوند تا فرزی که رویشان بسته می شود به حرکت در آورند. در واقع، بین ایرموتور یا میکروموتور با فرز ارتباط برقرار می کنند. در ادامه درباره انواع هندپیس دندانپزشکی اطلاعاتی آورده شده است.

راهنمای انتخاب هندپیس دندانپزشکی مناسب

برای انتخاب هندپیس دندانپزشکی، فقط نباید به قیمت یا برند توجه کرد. هندپیس مناسب باید با نوع درمان، حجم کاری کلینیک، نوع یونیت، سیستم اتصال، نیاز به نور، سیستم اسپری آب، وزن، صدای تولیدی و برنامه استریل‌سازی مطب هماهنگ باشد.

۱. نوع درمان را مشخص کنید

اگر هدف شما تراش سریع مینا، آماده‌سازی روکش یا حذف ترمیم‌های قدیمی است، توربین یا هندپیس افزاینده سرعت انتخاب بهتری است. اگر به پالیش، پرداخت ترمیم، برداشت کنترل‌شده پوسیدگی یا کارهای کم‌سرعت نیاز دارید، آنگل و ایرموتور گزینه مناسب‌تری هستند. برای درمان ریشه باید از هندپیس اندو، و برای ایمپلنت یا جراحی باید از هندپیس جراحی یا ایمپلنت استفاده شود.

۲. به سرعت و گشتاور توجه کنید

سرعت بالا همیشه به معنی عملکرد بهتر نیست. توربین سرعت بسیار بالایی دارد اما گشتاور آن نسبت به آنگل یا هندپیس برقی کمتر است. آنگل و هندپیس‌های کاهنده سرعت، گشتاور بیشتری ایجاد می‌کنند و برای کارهایی که نیاز به کنترل و قدرت دارند مناسب‌ترند. در درمان‌های طولانی یا هنگام برش مواد سخت، گشتاور پایدار اهمیت زیادی دارد.

۳. اندازه هد و دید دندانپزشک را بررسی کنید

هد کوچک‌تر باعث دید بهتر و دسترسی راحت‌تر به دندان‌های خلفی می‌شود. این ویژگی برای درمان کودکان، دندان‌های انتهایی و نواحی با دسترسی محدود اهمیت دارد. در مقابل، هد بزرگ‌تر معمولاً توان بیشتری دارد و برای بعضی درمان‌های سنگین‌تر مناسب‌تر است.

۴. سیستم آب و خنک‌کنندگی را جدی بگیرید

هنگام تراش دندان، اصطکاک باعث تولید گرما می‌شود. اگر خنک‌کنندگی کافی وجود نداشته باشد، احتمال آسیب حرارتی به دندان و بافت اطراف افزایش پیدا می‌کند. هندپیس‌های دارای اسپری چندکاناله آب، توزیع بهتری از خنک‌کنندگی ایجاد می‌کنند و برای تراش‌های طولانی مناسب‌ترند.

۵. نور LED یا فایبر اپتیک را بررسی کنید

وجود نور در سر هندپیس باعث دید بهتر ناحیه درمان، افزایش دقت و کاهش خستگی چشم دندانپزشک می‌شود. مدل‌های جدیدتر معمولاً از LED یا سیستم انتقال نور بهینه استفاده می‌کنند. این ویژگی به‌خصوص در دندان‌های خلفی و درمان‌های دقیق اهمیت زیادی دارد.

۶. به نوع اتصال توجه کنید

قبل از خرید، باید مطمئن شوید هندپیس با یونیت، شلنگ، کوپلینگ، ایرموتور یا میکروموتور موجود در مطب سازگار است. بعضی هندپیس‌ها اتصال دو سوراخ، چهار سوراخ، کوپلینگ سریع، اتصال نوری یا استانداردهای خاص دارند. ناسازگاری اتصال باعث افت عملکرد یا حتی عدم امکان استفاده از دستگاه می‌شود.

۷. قابلیت استریل و دوام دستگاه را بررسی کنید

هندپیس باید قابلیت اتوکلاو شدن داشته باشد و در برابر تکرار چرخه‌های شست‌وشو، روغن‌کاری و استریل مقاوم باشد. همچنین بهتر است قطعات مصرفی، کارتریج، بلبرینگ، اورینگ و خدمات تعمیر آن در بازار در دسترس باشد.

انتخاب هندپیس دندانپزشکی مناسب

برای انتخاب از میان انواع هندپیس دندانپزشکی باید نیاز سنجی شود. برای نگهداری این قطعه حفظ نظافت و استریل نگه داشتن آن اهمیت دارد.

• بخش انتهایی آن باید با دستکش های دندان پزشک سازگاری داشته باشد. ابزاری که با ارگونومی دست سازگار نباشد، می تواند کارکرد آن را کاهش دهد.
• اندازه هد ابزار نیز مهم است. هد کوچک می تواند دسترسی دندان پزشک و دید او را بهبود بخشد. هندپیش با هد کوچک می تواند برای دندان هایی که در انتهای دهان هستند مناسب تر باشد. هندپیس با هد بزرگ تر پروانه توربین بزرگ تری دارد که موجب می شود توان خروجی آن در زمان عمل های جراحی کارکرد بهتری داشته باشد.
• نسبت دنده ۱ به ۵ در انواع هندپیس دندانپزشکی سرعت بالاتری دارد و ممکن است در شیوه هایی مثل آماده سازی حفره و برش تاج به کار برده شوند.
• نسبت دنده ۱ به ۱ در این دستگاه سرعت کمتری دارد که برای پالایش، آماده کردن، حذف پوسیدگی و تنظیم سرامیک ها مناسب است.

سوالات متداول درباره انواع هندپیس دندانپزشکی

بهترین هندپیس دندانپزشکی کدام است؟

بهترین هندپیس برای همه درمان‌ها یکسان نیست. برای تراش سریع، توربین یا هندپیس افزاینده سرعت مناسب است؛ برای پالیش و برداشت کنترل‌شده پوسیدگی، آنگل بهتر عمل می‌کند؛ برای درمان ریشه باید از هندپیس اندو استفاده شود و برای ایمپلنت یا جراحی، هندپیس جراحی یا ایمپلنت انتخاب حرفه‌ای‌تری است.

تفاوت توربین و آنگل چیست؟

توربین سرعت بسیار بالایی دارد و با فشار هوا کار می‌کند، اما آنگل معمولاً به ایرموتور یا میکروموتور متصل می‌شود و سرعت پایین‌تر ولی گشتاور بالاتری دارد. توربین برای تراش سریع و آنگل برای کارهای دقیق‌تر، پالیش و پرداخت کاربرد بیشتری دارد.

آیا هندپیس اولتراسونیک همان توربین است؟

خیر. توربین ابزار چرخشی است، اما هندپیس اولتراسونیک با ارتعاش کار می‌کند. توربین برای تراش و برداشتن پوسیدگی استفاده می‌شود، در حالی که اولتراسونیک بیشتر برای جرم‌گیری و حذف پلاک و رسوبات دندانی کاربرد دارد.

هندپیس برقی بهتر است یا بادی؟

هندپیس بادی سبک‌تر و رایج‌تر است، اما هندپیس برقی معمولاً سرعت و گشتاور پایدارتری دارد. در درمان‌هایی که نیاز به برش یکنواخت، دقت بالا و کار طولانی وجود دارد، هندپیس برقی می‌تواند انتخاب مناسب‌تری باشد.

آیا همه هندپیس‌ها باید استریل شوند؟

بله. هندپیس و اتچمنت‌هایی که در درمان بیمار استفاده می‌شوند باید طبق دستور سازنده تمیز، روغن‌کاری و استریل شوند. ضدعفونی سطحی به‌تنهایی برای هندپیس کافی نیست.

سخن پایانی

برای استفاده و انتخاب انواع هندپیس دندانپزشکی در مطب ها نیاز است که کارکرد آنها به خوبی شناخته شود. در این مقاله درباره انواع آنها توضیحاتی آورده شده است.

اگر از مطالعه این مطلب لذت بردید، می توانید آن را در شبکه های اجتماعی خود به اشتراک بگذارید تا دوستان شما نیز از آن بهره ببرند.